Stephanie Seré

Stephanie Seré (1992) studeerde in 2015 af als Master of Science in de Ingenieurswetenschappen Nanowetenschappen en Nanotechnologie. Ze doctoreert nu aan KULeuven en ontwikkelt er nieuwe, bioafbreekbare nanopartikels. Die wil ze in een latere fase optimaliseren tot een tumorvaccin. Ze bouwt hierbij verder op het doctoraatsonderzoek van Jochen Belmans.

StephanieSeré2

Onrechtvaardig

“Zoals zoveel mensen heb ook ik kanker in mijn familie meegemaakt. Mijn grootvader is wel genezen, maar het raakte me diep. De ziekte en vooral de behandeling hebben diepe sporen nagelaten. Maar eigenlijk heeft Ferre, het vriendje van mijn kleine broer, ervoor gezorgd dat ik op dit domein onderzoek wilde gaan doen. Toen hij vier was, werd er kanker in zijn bijnier vastgesteld. Mijn hart brak. Ik voelde me machteloos. Dit was zo onrechtvaardig! Toen ik een paar maand later het onderwerp van mijn masterthesis moest kiezen, is het dus kankeronderzoek geworden. Voor Ferre komt dit helaas te laat. Hij is op zesjarige leeftijd overleden.”

Leren en bijleren

“Jochen Belmans heeft een stevige basis gelegd door aan te tonen dat het nanovaccin werkt en technieken te ontwikkelen om tumorantigenen aan nanopartikels te koppelen. Door die koppeling wordt het tumorvaccin veel goedkoper en in de toekomst hopelijk ook efficiënter. Als begeleider van mijn masterthesis heeft Jochen me al die technieken meegegeven. Bij de ‘functional nanosystems’-groep van Jean-Pierre Locquet en Maria Seo (departement fysica, KULeuven) heb ik met geavanceerde nanomaterialen leren werken en de nodige chemische en natuurkundige inzichten verworven.”

Bioafbreekbaar nanovaccin

“In mijn doctoraat bouw ik verder op het onderzoek van Jochen, met dat verschil dat ik de nanopartikels zelf maak. Jochen gebruikte nanodeeltjes uit kunststof, die lang in het lichaam aanwezig blijven. De effecten hiervan zijn nog niet grondig gekend. Ik probeer Jochens vaccin na te maken met bioafbreekbare nanopartikels (uit mesoporeuze silica). Dat ik de nanopartikels zelf maak, heeft nog een ander voordeel: zo kun je de partikels finetunen, alle eigenschappen kunnen volledig aangepast worden, om zo het perfecte partikel voor het tumorvaccin te maken.”

Olivia Fund als schakel

“Dankzij het Olivia Fund ben ik aan mijn doctoraat kunnen beginnen. Zij hebben mijn onderzoek gesteund, terwijl ik een beurs bij het FWO (Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek) probeerde te halen. Maar ook nu ik die FWO-beurs heb, kan nog steeds op het fonds rekenen. Waar de financiering van het FWO tekort schiet, springt het Olivia Fund bij.  Daar ben ik hen heel dankbaar voor. Daarnaast is het fond volgens mij ook een belangrijke schakel tussen het kankeronderzoek en ‘de gewone mens’. Door hun evenementen, website, … worden de ontwikkelingen vertaald naar het grote publiek en worden mensen zich meer bewust van het belang van wetenschappelijk onderzoek.”

 

An Coosemans (35)

is gynaecologe en leidt samen met Dr. Ignace Vergote de onderzoeksgroep ImmunOvar aan KU Leuven. Met haar team onderzoekt zij nauwgezet alle veranderingen van het immuunsysteem bij patiënten met eierstokkanker. Die kennis wordt dan gebruikt om een doelgerichte behandeling te ontwikkelen, waarin dendritische cel immunotherapie een belangrijke – maar niet de enige – rol speelt.

 

Succes als studente

“Ik ben in 1999 met research begonnen als student-onderzoeker, waarbij ik ondermeer het metabolisme bij kinderen, immunotherapie en allergie heb onderzocht. Op aanraden van mijn moeder ben ik toen op een labo afgestapt, dat had ik anders misschien niet gedurfd. Ze heeft me altijd aangemoedigd om nieuwe dingen te proberen. Blijkbaar met succes, want als student haalde ik vier wetenschappelijke prijzen en heb ik presentaties gegeven op tien congressen.”

 

Mensen helpen

“Ik heb altijd al een zeer wiskundige en analytische geest gehad. En juist dat intrigeert me aan kankeronderzoek. Kanker is zeer complex, maar toch wat wiskundig: zowel het ontstaan en het verloop van de ziekte, als de behandelingen en de aanpak zijn zeer analytisch. Maar ik heb altijd ook onderzoek gedaan met een hoger doel: iets ontwikkelen om in de kliniek te kunnen toepassen en dus om mensen te helpen.”

 

Combinatietherapie

“Ik wil vooral tumorimmunologie op de kaart zetten in Leuven. En ik wil die immunologie combineren met genetica of een andere doelgerichte therapie. Ik geloof niet dat dendritsche cel-immunotherapie alléén een antwoord kan bieden. We moeten zoeken naar een combinatie met bijvoorbeeld chemotherapie, en zo komen tot een gepersonaliseerde approach, waarbij het immuunsysteem een cruciale rol moet spelen. Dat is bij eierstokkanker tot nog toe volledig genegeerd. Dat moét veranderen.”

 

Knokken voor financiering

“Het Olivia Fund maak àlles mogelijk. Zonder fonds geen experimenten. In de wereld van de onderzoeksbeurzen is het echt knokken. Behalve mijn eigen financiering als PhD-student en als postdoc van het FWO (Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek) heb ik nog nooit geld kunnen binnenhalen van officiële instanties. Dankzij het Olivia Fund kan ik nu dit onderzoek doen en groeien.  Zo kan ik later hopelijk meedingen naar fondsen voor veel grootschaliger onderzoek – misschien zelfs op Europees niveau –  waarin we met een groter team in optimale omstandigheden aan nieuwe behandelingen kunnen werken en klinische studies kunnen opzetten.’

 

Immunotherapie bij andere kankersoorten

www.facebook.com/immunovar

www.eierstokkanker.be

Isabelle Dierckx de Casterlé (25)

is apotheker met een master in geneesmiddelenontwikkeling. Daarvoor moest ze niet alleen stage lopen in een apotheek, maar ook in een onderzoekslaboratorium. Na haar studie begon ze aan een doctoraat in het labo Experimentele Transplantatie bij Prof. Waer en Prof. Sprangers aan de KU Leuven.

 

Harde confrontatie

“Van jongs af aan heb ik al een sterke interesse in wetenschappen, vooral dan oncologie. Zo’n tien jaar geleden werden we in de familie immers geconfronteerd met de harde strijd tegen kanker. Daardoor heb ik ingezien hoeveel er nog onbekend is in de kankerwereld, en hoe belangrijk onderzoek dus is om nieuwe, efficiëntere behandelingen te ontwikkelen. Tijdens mijn opleiding liep ik  stage in een labo waar men onderzoek doet op hypofysetumoren. Dat heeft mijn interesse in kankeronderzoek nog extra getriggerd.”

 

Werkingsmechanisme ontrafelen

“In ons labo onderzoeken we een nieuwe vorm van immunotherapie om hoog-risicotumoren bij kinderen te behandelen. Hierbij wordt het immuunsysteem van de patiënt zelf gestimuleerd om de tumor opnieuw aan te vallen. Met deze vorm van immunotherapie proberen we dus het immuunsysteem te boosten én tegelijk het risico op ernstige nevenwerkingen – die meestal veel impact op het verloop van de behandeling hebben – zoveel mogelijk te beperken. Voorlopig is dit onderzoek nog experimenteel. We hebben nu muismodellen ontwikkeld om deze nieuwe immunotherapie nauwkeurig te bestuderen. We moeten namelijk eerst het volledige werkingsmechanisme kennen en een antwoord hebben op al onze vragen rond immunologie. Dan pas kunnen we die immunotherapie optimaliseren en uiteindelijk gaan toepassen op patiënten. Dat is ook wat mij blijft boeien en motiveren: hoe elke nieuwe bevinding ons misschien een klein stapje dichter brengt bij een nieuwe en veiliger behandeling van zulke ‘moeilijke’ tumoren.”

 

Steun voor klein labo

“Zonder het Oliva Fund zou dit onderzoek niet mogelijk zijn. Want vandaag is het zeer moeilijk om funding te vinden of fondsen van de overheid te krijgen. Er is veel concurrentie en bovendien zijn we een klein labo. We zijn het Olivia Fund dan ook zeer dankbaar dat zij ons onderzoek willen sponsoren. Zij geven ons alle steun en middelen om uitgebreid onderzoek te doen naar deze vernieuwende immunotherapie.”

Nieuwe vormen van immunotherapie

Jochen Belmans (27)

studeerde in 2011 af als Master of Science in de Biomedische Wetenschappen. Als doctoraatsstudent doet hij nu onderzoek naar een nieuwe generatie tumorvaccins, waarbij nanopartikels worden ingezet.

 

Nichtje

“Vroeg of laat komt iedereen wel in contact met kanker. Maar vooral toen mijn nichtje ziek werd, had dat een grote impact. Ze was twaalf en heeft de ziekte gelukkig overleefd. Omdat ik toen 16-17 jaar was, moest ik gaan beslissen wat ik wilde studeren. Dat heeft me sterk aangezet om voor wetenschappelijk onderzoek te kiezen. Kanker heeft zo’n grote impact op onze maatschappij, dat ik mensen echt wil helpen met wat ik doe. Ik heb een drang naar rechtvaardigheid, die ik met wetenschappelijk onderzoek wil verwezenlijken.”

 

Wetenschap én technologie

“Wetenschap en technologie hebben mij altijd sterk geïnteresseerd. Ik ben dus bewust op zoek gegaan naar een doctoraatsplaats, waarbij ik die twee kon combineren. Bij het experimentele onderzoek dat ik nu uitvoer, krijg ik de kans om een recente technologie – nanopartikels – te implementeren in kankeronderzoek. Die combinatie is alles wat ik zoek in een job.”

 

Teamwork

“Ik werk graag in een team, om samen met anderen de bestaande kennis te verbeteren. Zo proberen we met meerdere doctoraatsstudenten de dendritische celtherapie een duwtje in de rug te geven, ieder vanuit ons eigen perspectief. Maar we discussiëren wel samen over onze resultaten en helpen elkaar verder. Zo kun je bijvoorbeeld ideeën van collega’s uitvoeren of hulp krijgen bij experimenten, als je alleen niet alles rond krijgt.”

 

Onderzoek

“Momenteel ben ik bezig met de laatste experimenten voor mijn thesisonderzoek, waarbij we nagaan welk effect chemotherapie heeft op een behandeling met het nanovaccin. In een ander experiment trachten we te achterhalen welke cellen van het immuunsysteem juist verantwoordelijk zijn voor de respons die we zien bij een nanovaccintherapie. Hopelijk zal mijn werk een goede basis vormen voor andere doctoraatsstudenten of misschien zelfs een nieuwe vaccinatie opleveren in de behandeling van tumoren.”

 

(Olivia)

“Ik heb verschillende keren geprobeerd om een beurs van het IWT (Agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie) te verkrijgen, maar ben daar jammer genoeg niet in geslaagd. Het was dus heel goed nieuws dat ik mijn doctoraatsthesis toch kon uitvoeren dankzij het Olivia Fund. Ik ben hen zeer dankbaar.”

Veelbelovende nanopartikels

Kinderarts-oncoloog Prof. Stefaan Van Gool

ontwikkelde als pionier de immunotherapie voor hersentumoren bij kinderen. Vandaag zet hij zijn expertise nog steeds in om patiënten klinisch te behandelen en om verder basisonderzoek te verrichten; hij begeleidt daarbij verschillende doctoraats- en postdoc-projecten aan KU Leuven.

 

Studentenjob

‘Ik was een van de meest gedisciplineerde studenten en haalde goede punten. Dat zag ook mijn prof fysiologie in het tweede jaar. Hij zocht studenten voor labo-onderzoek in de vakantie. Er ging een wereld voor mij open: naast de geneeskundestudie bestond er ook wetenschappelijk onderzoek! Het leek me interessant om dat te begrijpen en nieuwe inzichten op te zoeken.’

 

Puzzelstukken

‘Ik ben geen uitvinder, maar iemand die verschillende puzzelstukjes heeft geïntegreerd. Als assistent kindergeneeskunde kwam ik in contact met Prof. Casteels-Van Daele, toen het hoofd kinderoncologie in Leuven. Zij was mijn wegwijzer. Ze wilde het afweersysteem beter begrijpen om kinderkanker en hersentumoren te behandelen. Ik heb toen in het labo van Prof. Jan Ceuppens het basisonderzoek immunologie geleerd. Daarna volgde ik een klinische opleiding in Duitsland om hersentumoren bij kinderen te leren behandelen, waar Prof.  Johannes Wolff me voorstelde mijn kennis over immunologie in te zetten om een nieuwe behandelingsstrategie te ontwikkelen tegen hersentumoren. Terug in Leuven begon ik volop met labo-experimenten hierrond. Tot ik in 1999 iets vond dat leek te werken. Daarmee heb ik in Duitsland de paus van hersentumoren opgezocht, Prof. Joachim Kühl, en had ik gesprekken met dermatoloog Prof. Eckhart Kämpgen die immunotherapie voor huidkanker gebruikte. We besloten ervoor te gaan. Van de eerste behandeling van een patiënt, een kinderarts van zestig jaar, hebben we toen heel veel geleerd. Kort daarop mocht ik van de ethische commissie in Leuven ook een jonge, compleet uitbehandelde patiënte met die experimentele immunotherapie behandelen. Vijftien jaar later is zij nog altijd in leven. Dat gaf zoveel moed om verder te gaan!’

 

De veerkracht van kinderen

‘Ik heb bewust voor kindergeneeskunde gekozen. Op de kinderafdeling hangt een sfeer van groei en ontwikkeling, van positivisme en naïviteit ook. Het lichaam van een kind heeft een enorme veerkracht. Je kunt complexere behandelingen toedienen én het genezingspercentage ligt hoger. Dat is heel boeiend! Bovendien is het rendement van genezing bij kinderen hoger: dat heeft ook een maatschappelijke en economische betekenis, omdat je bijdraagt aan productieve levensjaren.’

 

Toekomst

‘Een van de problemen bij immunotherapie is dat we nog altijd niet weten waarom de ene patiënt geneest en de andere niet. We onderzoeken nu dus wie goede kansen heeft voor een succesvolle behandeling. Daarnaast werken we aan een verbetering van het vaccin zelf, bijvoorbeeld met nanotechnologie, met toevoeging van oncolytische virussen (= virussen die kanker aanvallen) en versterken van de tumorantigenen (molecule die reactie van het immuunsysteem uitlokt).’

 

Synergie

‘Geen fonds, geen onderzoek. Zonder het Olivia Fund stonden we nu niet zo ver met de immunotherapie. Dat was in het begin zo’n exotisch idee, dat standaardfondsen dit niet wilden financieren. Later kregen we wel steun van het IWT (Agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie), FWO (Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek) en Stichting tegen Kanker, maar bleef het Olivia Fund op cruciale momenten financiële tekorten opvangen. Het fonds is ook heel belangrijk om het bewustzijn bij het grote publiek te verhogen en om het beleid te beïnvloeden.’

Immunotherapie